Institucija reisu-l-uleme stub kontinuiteta i identiteta muslimana u BiH

Od njenog uspostavljanja 1882. godine, u vrijeme austrougarske uprave, Kraljevine i socijalističke Jugoslavije, do nezavisne Bosne i Hercegovine, reisu-l-uleme imali su važnu ulogu u očuvanju vjerskog života, autonomije i institucionalnog identiteta muslimana u BiH.

Tokom više od 140 godina njenog postojanja na čelu Islamske zajednice smjenjivali su se istaknuti alimi, učenjaci i vjerski autoriteti, čije su mandate obilježili različiti historijski i politički izazovi - od borbe za vjersku autonomiju i razvoj islamskog obrazovanja do očuvanja Islamske zajednice u ratnim i poslijeratnim okolnostima.

Uprkos promjenama političkih sistema, institucija reisu-l-uleme ostala je jedan od najvažnijih simbola kontinuiteta muslimana u Bosni i Hercegovini. 

Prvi reisu-l-ulema bio je Mustafa Hilmi ef. Hadžiomerović (1882–1893), rođen 1816. godine u Kulen-Vakufu. Nakon školovanja u Sarajevu, gotovo 15 godina proveo je u Istanbulu, gdje je stekao visoko islamsko obrazovanje. Po pisanju Preporoda info, prije imenovanja bio je muderis i sarajevski muftija. Imenovan je carskim dekretom 17. oktobra 1882. godine, a svečano ustoličen 15. decembra iste godine.

Naslijedio ga je Mehmed Teufik ef. Azabagić (1893–1909), rođen u Tuzli 1838. godine. Bio je prvi direktor Šerijatske sudačke škole u Sarajevu. Posebno se istakao protivljenjem masovnom iseljavanju muslimana iz Bosne i Hercegovine u Tursku, o čemu je napisao i poznatu poslanicu „Risala o hidžri“. S položaja se povukao 1909. godine, u vrijeme završetka borbe za vjersku i vakufsko-mearifsku autonomiju muslimana.

Treći reisu-l-ulema bio je hafiz Sulejman ef. Šarac (1910–1912), rođen u Stocu 1850. godine. Bio je jedan od istaknutih zagovornika vjerske autonomije i učesnik pokreta koji je doveo do donošenja Statuta 1909. godine. Posebno se istakao odlučnim suprotstavljanjem miješanju austrougarskih vlasti u vjerska pitanja. Bio je prvi reisu-l-ulema izabran po novom autonomnom statutu, jednoglasnom odlukom Hodžinske kurije.

Njegov nasljednik Mehmed Džemaludin ef. Čaušević (1913–1930), rođen u Arapuši kod Bosanske Krupe 1870. godine, jedan je od najznačajnijih reisu-l-ulema u historiji IZ. Školovao se u Carigradu, gdje je završio i pravne studije. Bio je veliki zagovornik obrazovanja, reforme vjerske nastave i modernizacije muslimanskog društva. Zalagao se za ravnopravnost muslimana u Kraljevini SHS i odlučno branio autonomiju Islamske zajednice od političkih pritisaka. Ostao je upamćen i po zalaganju za reformu muslimanskog školstva i približavanje vjerskog obrazovanja savremenim društvenim potrebama.

Peti reisu-l-ulema bio je hafiz Ibrahim ef. Maglajlić (1930–1936), rođen u Banjoj Luci 1861. godine. Bio je hafiz, kadija i dugogodišnji prosvjetni radnik. Zanimljivo je da je bio prvi predsjednik Jugoslovenske muslimanske organizacije i narodni poslanik. Njegovim izborom 1930. godine sjedište Vrhovnog islamskog starješinstva i reisu-l-uleme preneseno je iz Sarajeva u Beograd.

Na toj funkciji naslijedio ga je Fehim ef. Spaho (1938–1942), rođen u Sarajevu 1877. godine. Bio je pravnik, kadija, državni službenik, prevodilac i naučni radnik. Obavljao je i dužnost načelnika Ministarstva vjera u Beogradu. Smatra se jednim od najobrazovanijih javnih i kulturnih radnika svog vremena. Njegov mandat obilježio je početak Drugog svjetskog rata, tokom kojeg je Islamska zajednica bila izložena velikim pritiscima.

Nakon Spahine smrti dužnost vrhovnog vjerskog poglavara preuzeo je Salih Safvet ef. Bašić (1942–1947). Rođen je u Duvnu 1886. godine, a obrazovao se u Istanbulu. Nikada nije zvanično izabran za reisu-l-ulemu, već je obavljao dužnost vršioca dužnosti. Posebno se istakao tokom Drugog svjetskog rata, kada je, kako navodi Preporod info, odbio zahtjev ustaških vlasti da Islamska zajednica potpiše poslanicu protiv narodnooslobodilačkog pokreta. Također je spriječio stupanje na snagu nametnutog ustava Islamske zajednice.

Prvi reisu-l-ulema u poslijeratnoj Jugoslaviji bio je Ibrahim ef. Fejić (1947–1957), rođen u Mostaru 1879. godine. Bio je muderis Karađoz-begove medrese, gradonačelnik Mostara i odličan poznavalac arapskog, turskog, perzijskog i njemačkog jezika. Na čelu Islamske zajednice radio je na stabilizaciji njenih institucija u novim društvenim okolnostima. Kada su se poslije rata i oslobođenja države, donekle konsolidovale prilike, u avgustu 1947. godine pristupilo se izradi i donošenju novog Ustava IZ. Na temelju tog Ustava imenovan je i prvi reisu-l-ulema u novoj Jugoslaviji, Ibrahim ef. Fejić, 12. septembra 1947. godine. Svečana promocija i predaja menšure, reisu-l-ulemi hadži Ibrahim ef. Fejiću, po prvi put u istoriji Rijaseta, obavljena je u Gazi Husrev-begovoj, mjesto u Carevoj džamiji u Sarajevu.

Naslijedio ga je Sulejman ef. Kemura (1957–1975), rođen u Sarajevu 1908. godine. Prije izbora bio je direktor Gazi Husrev-begove medrese i Vakufske direkcije. Posebno se zalagao za obrazovanje muslimana i suzbijanje nepismenosti. Njegov mandat obilježili su razvoj vjerskih institucija i organizacijsko jačanje Islamske zajednice.

Naim-ef. Hadžiabdić (1975–1987), rođen u Pruscu 1918. godine, bio je reisu-l-ulema u periodu značajnog razvoja islamskog obrazovanja. Tokom njegovog mandata 1977. godine otvoren je Islamski teološki fakultet u Sarajevu, današnji Fakultet islamskih nauka, zatim Isa-begova medresa u Skoplju i žensko odjeljenje Gazi Husrev-begove medrese. U njegovo vrijeme izgrađena je i Zagrebačka džamija.

Deseti reisu-l-ulema bio je hafiz Husein ef. Mujić (1987–1989), rođen u Gornjoj Orahovici kod Gračanice 1918. godine. Bio je hafiz, muftija tuzlanski i jedan od osnivača Udruženja ilmijje. Posebno je značajan njegov angažman u vjerskom obrazovanju i uređivanju lista „Preporod“. Menšuru je, prema vlastitoj želji, primio u Bajrakli džamiji u Beogradu.

Nakon njega na čelo Islamske zajednice došao je Jakub ef. Selimoski (1991–1993), rođen 1946. godine u Kičevu u Makedoniji. Završio je Gazi Husrev-begovu medresu, studirao orijentalistiku u Beogradu i diplomirao na Univerzitetu Al-Azhar u Kairu. Prije izbora bio je vršilac dužnosti reisu-l-uleme. Njegov mandat obilježio je raspad Jugoslavije i početak agresije na Bosnu i Hercegovinu.

U ratnim okolnostima 1993. godine dužnost naibu reisa preuzeo je dr. Mustafa ef. Cerić, rođen 1952. godine u Velikom Čajnu kod Visokog. Školovao se na Al-Azharu u Kairu, a doktorirao je islamsku teologiju na Univerzitetu u Chicagu. Menšuru za vršenje dužnosti reisu-l-uleme primio je 1996, a zvanično je izabran 1998. godine. Ponovo je izabran 2005. godine, a na čelu Islamske zajednice ostao je do 2012. godine. Njegov mandat, kako navodi Preporod info, obilježili su rat, obnova Islamske zajednice i njeno međunarodno predstavljanje.

Doktor Husein ef. Kavazović (2012–2026), rođen u Jelovče Selu kod Gradačca 1964. godine, završio je Gazi Husrev-begovu medresu i studirao na Univerzitetu Al-Azhar u Kairu. Prije izbora za reisu-l-ulemu bio je muftija tuzlanski punih 20 godina. Tokom agresije na Bosnu i Hercegovinu bio je zarobljen u logoru HVO-a u Konjicu, gdje je proveo sedam mjeseci. Posebno se istakao u obnovi vjerskog života, povratničkih džemata i obrazovnih institucija. Za reisu-l-ulemu izabran je 2012., a reizabran 2019. godine.

Novi, četrnaesti reisu-l-ulema je prof. dr. Nedžad ef. Grabus, izabran 10. oktobra 2026. godine. Rođen je 1968. godine, završio je Gazi Husrev-begovu medresu i Fakultet islamskih nauka u Sarajevu. Od 2006. do 2021. bio je muftija ljubljanski, a potom sarajevski muftija.

Dužnost će zvanično preuzeti 15. novembra, nakon svečane predaje menšure.


(Vijesti.ba / FENA)